Zapalenie ucha środkowego u dzieci a osteopatia
Zapalenie ucha środkowego u dzieci jest jedną z najczęstszych chorób wieku dziecięcego. Ostre zapalenie ucha środkowego dotyka niemal 60-80% niemowląt w wieku 1 roku oraz 80-90% dzieci do 2-3 roku życia. Wysięk w uchu środkowym (tzw. wysięk bębenkowy) może prowadzić do ubytku słuchu, a w konsekwencji powodować opóźnienia w rozwoju mowy oraz trudności w jej aktywnym używaniu. Co więcej, metody leczenia ostrego zapalenia ucha środkowego były stosowane w osteopatii już ponad 120 lat temu (1).
Epidemiologia, patofizjologia oraz definicja
Ostre zapalenie ucha środkowego to ostry, ropny stan zapalny charakteryzujący się obecnością zakażonego płynu w uchu środkowym oraz zapaleniem błony śluzowej wyściełającej jego przestrzeń. Najczęściej rozwija się w wyniku zaburzenia funkcji trąbki Eustachiusza. W związku z tym dochodzi do gromadzenia się i zakażenia zalegającej wydzieliny.
Zapalenie ucha środkowego występuje znacznie częściej u dzieci niż u dorosłych. Najczęściej za rozwój choroby odpowiadają następujące bakterie:
- Streptococcus pneumoniae,
- Haemophilus influenzae,
- Moraxella catarrhalis.
Najczęściej zakażenie przechodzi do jamy bębenkowej z nosa lub nosogardła.
Objawy zapalenia ucha środkowego
Choroba zazwyczaj występuje jednostronnie i pojawia się nagle. Charakterystycznymi objawami są ból ucha o różnym nasileniu – od łagodnego do silnego – oraz upośledzenie słuchu. W przypadku pęknięcia błony bębenkowej ból może gwałtownie ustąpić. Jednocześnie często pojawia się ropny wyciek z ucha.
Rzadziej występującym objawem są zaburzenia równowagi. Natomiast wysoka gorączka, silny ból za uchem czy porażenie nerwu twarzowego mogą świadczyć o możliwych powikłaniach, a nie o samym ostrym zapaleniu ucha środkowego.
Rozpoznanie choroby
Według najnowszych wytycznych Amerykańskiej Akademii Pediatrycznej (AAP) rozpoznanie ostrego zapalenia ucha środkowego wymaga stwierdzenia umiarkowanego lub znacznego wybrzuszenia błony bębenkowej albo obecności nowo pojawiającej się wydzieliny z ucha (otorrhea), która nie wynika z ostrego zapalenia ucha zewnętrznego (otitis externa) (2).
Przyczyny oraz czynniki ryzyka
Ostre zapalenie ucha środkowego jest częściej spotykane u dzieci poniżej 3. roku życia. Jest to spowodowane przede wszystkim rozwojem osobniczym czaszki. Różnice anatomiczne pomiędzy czaszką dziecka a czaszką dorosłego są szczególnie widoczne w budowie oraz ułożeniu trąbki słuchowej.
Budowa trąbki słuchowej u dzieci
U 6-tygodniowego noworodka trąbka słuchowa mierzy około 17 mm. Do 5. roku życia jej długość zwiększa się do około 30 mm. Natomiast u dorosłych długość ta wynosi przeciętnie 35-37 mm, choć występują różnice międzyosobnicze.
Trąbka słuchowa u dzieci jest nie tylko krótsza i węższa, ale również ustawiona bardziej poziomo niż u osób dorosłych (4,5). W konsekwencji drobnoustroje mogą łatwiej przedostawać się z nosogardła do ucha środkowego.
Znaczenie budowy twarzoczaszki
Co więcej, u dzieci z zapaleniem ucha środkowego można zauważyć różnice w morfologii twarzy. Dotyczą one między innymi długości przedniej podstawy czaszki, górnej wysokości twarzy, rozmiaru podniebienia twardego, głębokości twarzy, osi twarzy, długości żuchwy czy drożności gardła.
Nieprawidłowości związane z rozwojem twarzoczaszki mogą korelować z występowaniem zapalenia ucha środkowego (8).
Osteopatyczne spojrzenie na funkcję trąbki słuchowej
Górna część chrząstki trąbki słuchowej przylega zarówno do części skalistej kości skroniowej (pars petrosa ossis temporalis), jak i do kości klinowej w okolicy jej kolca (spina ossis sphenoidalis).
Ponadto trąbka słuchowa jest ustabilizowana przy podstawie czaszki za pomocą włókien kolagenowych. W związku z tym dysfunkcje chrząstkozrostu klinowo-podstawnego (synchondrosis sphenobasilaris, SSB) mogą wpływać na jej prawidłowe funkcjonowanie.
Indywidualne czynniki ryzyka
Czynników ryzyka jest wiele, dlatego możemy podzielić je na indywidualne oraz środowiskowe.
- obrzęk migdałków,
- infekcje dróg oddechowych,
- alergie,
- karmienie piersią krócej niż 3 miesiące,
- używanie smoczka,
- polipy,
- refluks żołądkowo-przełykowy.
Dodatkowo ryzyko wystąpienia ostrego zapalenia ucha środkowego wzrasta u dzieci poniżej 6. miesiąca życia korzystających ze smoczków oraz w przypadku dysfunkcji kości skroniowej (3,7).
Środowiskowe czynniki ryzyka
- uczęszczanie do żłobka,
- uczęszczanie do przedszkola,
- kontakt dziecka z innymi dziećmi,
- bierne palenie tytoniu.
Z osteopatycznego punktu widzenia zapalenie ucha środkowego może być także związane z dysfunkcją kości skroniowej, kości klinowej oraz chrząstkozrostu klinowo-podstawnego (SSB). Ponadto znaczenie może mieć nieprawidłowy drenaż chłonki.
Zapalenie ucha środkowego a osteopatia
Historia leczenia osteopatycznego
Pierwsze opisy leczenia osteopatycznego zapalenia ucha środkowego można znaleźć w literaturze już z 1898 roku (9). Następnie w 1929 roku Ottis zaprezentował własny sposób leczenia oraz przedstawił stosowaną przez siebie technikę terapeutyczną (10).
Badania naukowe
W 2014 roku przeprowadzono randomizowane badanie kontrolne, w którym objęto leczeniem 64 dzieci według jednego spójnego protokołu. Dzieci, które oprócz podstawowego leczenia otrzymały również leczenie osteopatyczne, uzyskały statystycznie istotnie lepsze wyniki niż grupa kontrolna (11).
Z racji filozofii osteopatycznej unika się zazwyczaj tworzenia sztywnych protokołów leczenia. Jednak na potrzeby badań naukowych oraz porównania wyników konieczne było opracowanie jednolitego schematu postępowania terapeutycznego (11).
Techniki stosowane w badaniu
Osteopaci skupili się na:
- obustronnej terapii stawów krzyżowo-biodrowych metodą BLT,
- leczeniu przejścia piersiowo-lędźwiowego i przepony za pomocą rozluźnienia mięśniowo-powięziowego,
- leczeniu klatki piersiowej metodą rozluźnienia mięśniowo-powięziowego,
- terapii klatki piersiowej z wykorzystaniem BLT,
- leczeniu okolicy szyjno-piersiowej,
- terapii okolicy szyjnej metodą BLT,
- terapii połączenia czaszkowo-szyjnego za pomocą inhibicji podpotylicznej,
- drenażu zatok żylnych,
- dekompresji podpotylicznej,
- dekompresji połączenia klinowo-podstawnego (SSB).
Jak możemy pomóc?
W gabinecie Osteopatia i Fizjoterapia Kamińscy zajmujemy się wspieraniem leczenia dzieci z zapaleniem ucha środkowego.
Podczas wizyty rodzice otrzymują instruktaż dotyczący prostych technik drenażowych możliwych do wykonywania w domu. Dodatkowo przekazywane są wskazówki związane ze wspieraniem odporności dziecka.
Jeżeli chcesz uzyskać więcej informacji lub umówić wizytę, zapraszamy do kontaktu.
Telefon: 606 182 877
E-mail: [email protected]
